Klein Azi - Women Priests

St Nonna	Arete	Nune	Elafia
Maria	Athanasia	Paula	Magna
Basilina	Charitina	Pribis	Masa
Dionysia	Theodora	Severa	Matrona
Eusebia	Martyria	Palladia	Mesalina
Filogonis	Kyrië	Kelsa

Bronnen:Monumenta Asiae Minoris Antiqua, vol. I – VIII, Manchester 1928 – 1962; Ute E. Eisen, Amsträgerinnen im fruhen Christentum, Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 1996; Kyriaki Karidoyanes Fitzgerald, Women Deacons in the Orthodox Church, Holy Cross Orthodox Press, Brookline 1998; John Wijngaards, Women Deacons in the Early Church. Historical Texts ad Contemporary Debates, Crossroad, New York 2002; Kevin Madigan and Caroloyn Osiek, Ordained Women in the Early Church: A Documentary History, John Hopkins University Press, Baltimore 2005.

CONSTANTINOPEL

Eusebia (van Constantinopel)

Literaire bron	Sozomen, Ecclesiastical History (9.2) (kerkgeschiedenis)
Datering	340 na Chr.
Standplaats diaken	Constantinopel
Tekst fragment/ aanhaling uit bron	“Een vrouw met de maan Eusebia, een diaken van de Macedonische sekte, had een huis en een tuin in de wallen aan de voorzijde van Constantinopel.”

Amproukla

Literaire bron	Johannes Chrystomus, Brieven 96, 101
Datering	404 na Chr.
Standplaats diaken	Constantinopel
Tekst fragment/ aanhaling uit bron	Brief 191 “Aan diaken Amprouka.” Brief 96 en 103: “Aan diaken Amprouka en de (vrouwen) die bij haar zijn.”

De heilige Olympias

Literaire bron	1. Anonieme auteur – Leven van Olympias (6) 2. Palladius, Dialoog over het leven van Johannes Chrysostomus (10.50-67) 3. Sozomen, Ecclesiastical History (8.9) (kerkgeschiedenis)
Datering	5e eeuw na Chr.
Standplaats diaken	Constantinopel Olympia was een vriendin van de heilige Johannes Chrysostomus. Ze werd door hem tot diaken gewijd en kreeg van hem de leiding over alle diakens die verbonden waren aan de belangrijke kerk van de heilige Sophia in Constantinopel. Toen Johannes op valse beschuldiging door de keizer werd verbannen, ondersteunde zij hem. Johannes adresseerde zijn brieven aan haar als volgt: “de eerwaarde en door God geliefde diaken Olympias.”
Tekst fragment/ aanhaling uit bron	1. “Toen werd zij door Gods wil diaken gewijd van de heilige en grote kerk van Gods Naam en bouwde een klooster bij de zuidelijke hoek daarvan.” 2. “Toen hij naar de doopkapel ging, riep hij (Johannes Chrysostomus) Olympias, die doorlopend in de kerk was , met Pentadia en Procla, dus de drie diakens (diakonai), en ook Silvina, echtgenote van de eerwaarde Nebridius. ” 3. Deze vrouw (Olympias) kwam immers uit een vooraanstaande familie en al was ze een jonge weduwe, leefde zij een deugdzaam leven in overeenstemming met de wet van de kerk, Nectarius haar diaken.”
Feestdag	25 juli

Elisanthia, Martyria, en Palladia

Literaire bron	Leven van Olympias (c.7)
Datering	395-419 na Chr.
Standplaats diaken	Constantinopel
Tekst fragment/ aanhaling uit bron	“Voor het klooster wijdde (cheirotonei) hij ook haar drie familieleden, Elisanthia, Martyria en Palladia tot diaken (diakonus) van de heilige kerk , zodat in de vier diaconale vieringen (diakonnia) de bestaande procedure in haar geheel en zonder onderbreking zou kunnen worden gevolgd.”

Celerina

Literaire bron	Theodoretus van Cytthus, Sirm. Brief 101
Datering	448 na Chr.
Standplaats diaken	Constantinopel
Tekst fragment/ aanhaling uit bron	Aan diaken Celeria.”

De heilige Irene

Stad of provincie	Constantinopel
Datering	9^e eeuw
Details uit biografieën	St. Irene ‘van Chrysovalantou’ De bedoeling was, dat ze zou trouwen mer de Keizer, maar ze ging naat het klooster van Chrysavalantou, en nam onmiddellijk deel aan de waken en het gebed. Daarna verving zij de abdis al in een vroeg stadium en haar spirituele gevechten werden heviger. Met groot Godsvertrouwen was zij haar comuniteit een gids. Ze viel op omdat zij wonderen kon verrichten en vanwege haar heilige levenswijze.
Feestdag volgens liturgische kalender	28 juli

BITHYNIË & PONTUS

Twee vrouwelijke diakens

Literaire bron	Plinius de jongere, Brief aan Trajanus
Datering	110 na Chr.
Standplaats diaken	Bithynië & Pontus
Tekst fragment/ aanhaling uit bron	gedurende de vervolging van groepen Christenen “Ik vond dat het nodig was om van de twee vrouwelijke slaven (ex duabus ancillis), die diakens (ministrae) werden genoemd, aan de weet te komen wat waar was – en dit door marteling (per tormenta).

De heilige Macrina

Stad of provincie	Annisa, (Annesi), Pontus
Datering	324 – 379 na Chr.
Details uit biografieën	St. Macrina, de grote leraar. Macrina was de oudste van tien kinderen, zus van de grote Cappadocische kerkleiders, St. Basileus de Grote, Gregorius van Nyssa en Petrus van Sebaste. Gregorius heeft een levensbeschrijving van haar nagelaten. Eerst zorgde ze voor de rest van haar familie. Daarna stichtte ze een klooster in Annisa in Pontus. In de orthodoxe kerk wordt zij als diaken vereerd.
Feestdag volgens liturgische kalender	19 juli

Lampadion van Annesi

Literaire bron	Gregorius van Nyssa, leven van Macrina
Datering	4e eeuw
Standplaats diaken	Annesi
Tekst fragment/ aanhaling uit bron	Iemand met de rang van diaken was leidster van het koor van maagden, ze heette Lampadion. Zij zei precies te weten hoe Macrina begraven wilde worden.

Aeria

Bron	inscripie in een steen met een kruis in het midden, bij Amisos
Datering	532 – 562 na Chr.
Griekse tekst
Vertaling	“Hier rust Aëria, die als dienaresse Gods voor altijd in onze herinnering zal blijven leven. Ze was diaken van de heiligen, vriendin van allen. Ze werd te ruste gelegd in het tiende jaar van de regeerperiode in de maand januari en was toen, in het jaar 594, dertig jaar oud. Ze was een vrouw Gods (hulp?).”

Basilike

Bron	Neoclaudiopolis in Pontus, een marmeren plaquette, ingemetseld in een muur van de kerk
Griekse tekst
Vertaling	“Hier rust (diaco)nes Basilike”

Matrona (van Cosila)

Literaire bron	Sozomen, Ecclesiastical History 7.21 (kerkgeschiedenis)
Datering	379 na Chr.
Standplaats diaken	Cosila in Bithynië
Tekst fragment/ aanhaling uit bron	“De enige die tegen het besluit was, was Matrona, een heilige maagd, die diaken en bewaker was van…”

CAPPADOCIË

Dochters van Graaf Terentius

Literaire bron	Basileus van Caesarea, Brief 105
Datering	372 na Chr.
Standplaats diaken	Cappadocië
Tekst fragment/ aanhaling uit bron	“Aan de diakens, dochters van Graaf Terentius.”

De heilige Theosebia (van Nyssa)

Stad of provincie	Nyssa
Datering	Stierf 385 na Chr..
Details uit biografieën	St. Theosebia. St. Theosebia. Ze was de echtgenote van St. Gregorius van Nyssa, de kerkleraar. Ze werd tot diaken gewijd nadat haar man in 371 tot bisschop was gewijd. Ze bleef bij hem voor de duur van zijn ambt en deelde dat met hem. Ze had grote invloed op haar echtgenoot en zelf werd ze ook bekend als een grote leraar des geloofs en ook vanwege haar voorbeeldig christelijk leven.
Feestdag volgens liturgische kalender	10 januari

De heilige Gorgonia

Stad of provincie	Nazianze
Tijd dat ze leefde	rond 330-369
Details uit biografieën	St. Gorgonia St. Gorgonia. Ze was de dochter van heilige Gregorius, bisschop van Nazianze, en St. Nonna. Ze huwde en kreeg drie kinderen. Ze wijdde haar leven toe aan het bestuderen van de heilige Schrift. Ze werd diaken gewijd en ontwikkelde een diaconaat voor de behoeftigen door haar huis te open te stellen, om hen te voeden en onderdak te verschaffen. Zij leefde in Bithynia in de vierde eeuw.
Feestdag volgens liturgische kalender	23 februari

De heilige Nonna (van Nazianze)

Stad of provincie	Nazianze Kein Azië
Tijd dat ze leefde	rond 290-374 na Chr.
Details uit biografieën	St. Nonna, vrouw van de heilige Gregorius, bisschop van Nazianze. Geboren rond 290 in Cappadocië (nu een deel van Turkije). Ze huwde Gregorius en bekeerde hem tot het Christendom. Hij ontwikkelde zich tot bisschop en het paar kreeg die kinderen die allemaal heiligen werden. Door haar voorbeeld van christelijke levenswijze en haar ambt van diaken was zij een rolmodel als moeder en christelijke ambtsdrager.
Feestdag volgens liturgische kalender	5 augustus

Maria (van Archelaïs)

Bron	nscriptie in een grijs marmeren steen, uit Cappadocië
Datering	Zesde eeuw
Griekse tekst
Vertaling	“Hier rust Maria de diaken. We herinneren haar als vroom en gezegend. In overeenstemming met de woorden van de apostel voedde ze kinderen op, beoefende ze gastvrijheid, waste ze de voeten van de heiligen (medegelovigen) en deelde ze haar brood uit aan de armen. Houd haar in gedachte, Heer, wanneer zij uw koninkrijk binnengaat.”

Basilina

Literaire bron	Cyrillus van Scythopolis, leven van Johannes die tot het Hesychasme (sekte) behoorde 218.21-219.7; 219.19-220.4
Datering	543-558 na Chr.
Standplaats diaken	Cappadocië
Tekst fragment/ aanhaling uit bron	“Een zekere vrouw uit Cappadocië, Basolina genaamd, een diaken van de grote kerk van Constantinopel, kwam naar Jeruzalem met een neef van hoge rang die overigens diep religieus was, maar niet in eenheid met de katholieke kerk. Hij behoorde immers tot de sekte van Severan. De diaken deed haar best om hem op andere gedachten te brengen en hem te verenigen met de katholieke kerk …”

Dionysia (van Melitene)

Literaire bron	Cyrillis van Scythopolis, Leven van Sint Euthymius (8.20-9.9; 10.5-14; 10.22-11.2)
Datering	543- 558 na Chr.
Standplaats diaken	Melitene in Cappadacië
Tekst fragment/ aanhaling uit bron	“Maar de gezegende Dionysia wijdde hij tot diaken van de heilige kerk, omdat ze toegewijd was aan God en de zaken van God.” (10.22-11.2)

CARIË

Eusebia (van Mylasa), ook wel Xene genoemd

Literaire bron	Caria, Vita Sanctae Eusebiae (5e eeuw)
Dateringring	(volgens het verhaal:) eerste eeuw na Chr.
Standplaats diaken	Mylasa in de provincie Carië
Tekst fragment/ aanhaling uit bron	“Na een lange tijd, toen bisschop Cyrillus in de heer overleed de (…) verkoos in zijn (plaats) de heer Paulus en hij werd gewijd tot bisschop van die plaats. Toen zij intrad in het vrouwenklooster, overreedde de heer Paulus vrouwe Xene en wijdde haat tot Diaken (diakonon).”

Arete

Bron	wijdingsinscriptie uit Aphrodidias in Caria
Griekse tekst
Vertaling	“(Om) een gelofte (gestand te doen) van Theodorus en (zijn) dochter Arete.”

CILICIË

Athanasia (van Korykos)

Bron	inscriptie op een steen met een kruis in het midden in de buurt van Amisos
Afbeelding
Griekse tekst	[’A]θανασίας διακόνου + κ(α ι) Mαρίας θρεπτης αυτης ….φιλω. [Σα]πρικης……. ……Σε]ργίου [K]υδ[ά]ρου?
Vertaling	“(Graf) van diaken Athanasia en van haar pleegdochter Maria.”

Charitina

Bron	inscriptie op de deksel van een sarcofaag, Korykos, Cilicië
Afbeelding
Griekse tekst	Θήκη Xαριτ(ίνης) δι(ακόνου) Σανάρισσας θυγατ(ρος) ’Eπιφα νίου
Vertaling	“Graf van diaken/diakones Charitina, Samaritaanse, dochter van Epifanus.”.

Theodora (van Korykos)

Bron	inscriptie op een sarcofaag uit Korykos in Cilicië
Afbeelding
Griekse tekst
Vertaling	"“(rituele) wassing (?) van Theodora … diaken."

Theofilia

Bron	inscriptie op de deksel van een sarcofaag uit Korykos, Cilicië
Afbeelding
Griekse tekst
Vertaling	“(Van) diaken Theofila.”

Timothea

Bron	inscriptie boven de ingang van een grafkamer in Korykos, Cilicië
Griekse tekst
Vertaling	“Grafkamer van diaken Timothea van het h(eilig) klooster….”

Vrouwelijke diaken zonder naam (uit Iconië)

Bron	gefragmenteerde inscripte op een graftombe
Griekse tekst
Vertaling	“ (Als u wilt weten) wie hier in vrede rust, wier leven zeer voornaam en wier manieren voorbeeldig waren, die lange tijd geleefd heeft (of: wier leven vervuld was), onbevlekt in oordeel, die een bron was van (duppelde) goddelijke genade, op en top eerbiedwaardig en met eervolle gewoontes, aan wie de eer te beurt viel van het diaconaat (diakonia), met een schitterend stralende reputatie. Simplicius is de naam (van degene die haar hier te ruste legde), samen met zijn op veel manieren geliefde zuster en kinderen. Wij verheugen eeuwig…”

GALATIË

Domna

Bron	begrafenisinscripte
Griekse tekst
Vertaling	“Diaken Domna, dochter van de priester Theofilus, liet de gedenksteen oprichten voor haar eigen schoonvader Miros en haar echtgenoot Patroklos.”

Nonna (van Galatië)

Bron	Inscriptie in een staand rechthoekig panel in een kader
Afbeelding
Vertaling	“De priester Alexander richtte (dit monument) op ter herinnering aan zijn zeer dierbare moeder, Diaken Nonna.”

Filogonis

Bron	Inscriptie uit Galatië
Dateringring	Mogelijk 6^e eeuw
Griekse tekst	ENΘAΔE K[A] TAKITE O T[I]M[EIO] (Γ)EPA[P]OC EYΛABE(C)TA TOCΠP(E)CBYTE P(OC) IOYΛIANOC ONΠEP ANECTH CEN H IΔIA ΓY NH AΓOYCTA KE O ΠPE(C)BYTE POC YΠATIC KE H ΔIAKONOC ΦIΛO ΓONIC A NECTHCAN TΩ IΔIΩ ΠA TPI MNHMHC XAPIN
Vertaling	“Hier rust de geëerde (timeios) en eerwaarde (geraros), zeer vrome priester Joulianos, wiens gedenkteken werd opgericht door zijn eigen vrouw Agousta en door priester Hypatis en diaken Filogonis voor hun vader, in liefhebbende herinnering.”

LYCAONIË

Basilissa

Bron	rouwinscriptie uit Iconië in Lycaonië
Griekse tekst
Vertaling	“Quintus, zoon van Heraclius, eerste man van het dorp, rust in dit graf, samen met zijn vrouw Matrone en zijn kinderen Anicetus en Catilla. De vrouw van Anicetus, de diaken Basilissa, richtte dit prachtige graf op met haar enige zoontje Numitorius, die nog een kind was.”

Goulasis

Bron	inscriptie uiy Cesme in het oude Lycaonië
Afbeelding
Griekse tekst
Vertaling	“Aurelius Loukios en Aurella Vaca ter nagedachtenis aan hun allerliefste zus, diaken Goulasis.”

LYDIË

Epifaneia

Bron	marmeren plaquette uit Daldis in Lydië, waarschijnlijk vierde eeuw
Griekse tekst	YΠEP MNHMHC K[E] ANAΠAYCEΩC [T HC MAKAPIOTATH[Σ] EΠIΦANIAC ΔIAOKO NICCHC EΓENETO TO EPΓON TOYTO ΣYNYΠOYPΓHCAN TΩN ΠANTΩN IENΔ(IKTIΩNOΣ) A' ETOYC ΦI H' YΠEP EYXHC MAPKE-
Vertaling	“Gelofte van de toegewijde Asterius … (en) van zijn moeder, (Epipha)n(e)ia, diaken van Christus en van zijn zoon Asterius en van heel zijn huishouden. Voltooid …”

Lampadia (vanSmyrna)

Bron	Inscriptie op een marmeren blok, hergebruikt als een opstapsteen voor een huis
Afbeelding
Griekse tekst
Vertaling	“Van de maagd Lampadia, diaken, dochter van Pactolius. Hallo, hallo – u ook.”

FRYGIË

Naamloze diacones (uit Frygië)

Bron	Inscriptie in oostelijk Frygië
Afbeelding
Griekse tekst
Vertaling	“…. (en) de (…dia)cones ….”

Aurelia Faustina

Bron	Herdenkingssteen uit de stad Laodicea Combusta, vierde eeuw
Griekse tekst
Vertaling	“Hier rust lector Appas, de jongere, welopgevoede zoon van Faustinus, voor wie zijn moeder, de diaken Aurelia Faustina dit monument oprichtte te zijner nagedachtenis.”

Kelsa

Bron	Rouwinscriptie uit Tyriaion, oostelijk Frygië
Afbeelding	Klik om te vergroten
Griekse tekst
Vertaling	“Diaconesse (Ke)lsa voor (haar) man Septonius Pomponius Mnesitheus en Septimius Pomponius Mnesitheus (haar) vader en Septimius Trofimus en …. en voor zichzelf, terwijl ze nog in leven was, als een herinneringsmonument.”

Dipka

Bron	Inscriptie op gepolijst wit marmer, vierde tot zesde eeuw
Afbeelding
Griekse tekst
Vertaling	“(Voor een ge)lofte en voor het zieleheil van diaken Dipka.”

Eistrategis

Bron	Inscriptie op een steen met een kruis in het midden, bij Amisos
Afbeelding	Klik om de afbeelding te vergroten
Griekse tekst
Vertaling	“Diaken Eistrategis met mijn zoon Pancratius richtte (dit monument) op te herinnering aan mijn man Menneas, mijn schoonzus Alexandria en mijn zoon Domnus.”

Elafia

Bron	Inscriptie in twee naast elkaar staande panelen uit Laodicea Conbusta in Frygië
Afbeelding	klik om te vergroten
Griekse tekst
Vertaling	Linkerzijde: “Aurelius Antonius, zoon van Miros, samen met zijn tante, Elafia, diaken van de Encratites …. (de tekst is afgebroken).” Rechterzijde: “Ik, Elafia, diaken van de Encratites, heb dit monument opgericht voor de priester Petrus, samen met zijn broeder Polychronios.”

Magna (van Laodicea Combusta)

Bron	Kalkstenen grafmomument
Afbeelding	Hier klikken om te vergroten
Griekse tekst
Vertaling	"“Aurelia Nestoriane met mijn zoon Domnus heb ik deze incriptie gemaakt als een herinnering aan mijn liefste echtgenoot, Euëthios. Magna, de meest godsdienstige diaken. Nu sta ik ook oog in oog met de dood; samen met Paulos en Chrysanthos door de dood verteerd, liet ik het einde van mijn leven achter me…”

Masa

Bron	Inscriptie op hemelsblauwe kalksteen uit het oude Laodicea Combusta in Frygië
Afbeelding	Hier klikken om te vergroten
Griekse tekst	+Aρ. Σαρ- ματος ‘υπο- διάκωνυεί ος Mάρκου ‘υποδιακόνου ευχαριστή σας τω Θε- ωηνέστη- σα μνήμης χάριν +
Vertaling	“Priester Frontimus, (vrouwelijke) diaken Masa (en) Aurelos Mamas, kinderen van de priester Rhodon; wij richtten dit monument op voor onszelf. We hebben dit gedaan toen we nog leefden en deden dat met opzet. Ter negadachtenis:”

Matrona (van Axyfos)

Bron	Inscriptie op een steen met een kruis in het midden, bij Amisos
Afbeelding	Klik hier om de vergroten
Griekse tekst
Vertaling	“Diaken Eugenis; met mijn zoon Menneas richtten wij (het monument) op voor mijn vrouw Thekla en mijn moeder, de diacones Matrona en mijn zus Leontiana en mijn kinderen Matrona en Epikthete, ter nagedachtenis.”

Mesalina

Bron	grafmonument voor een persoon met de naam Nexis; deze regels geven aan wie het monument heft opgericht
Afbeelding
Griekse tekst
Vertaling	“Diotrefes, stiefzoon (?) en priester, heeft dit monument gebouwd, met (zijn?) zus, de diacones Mesalina en (zijn? haar?) wettige kinderen, en heeft het ontworpen.”

Nune

Bron	Inscriptie uit de vijfde of zesde eeuw
Griekse tekst	+ ‘υπερι ευ χης κε σω τηρίας Kάσ τωρος πρε. ς ‘ο κτήσας τον ‘άγιον Kύρικον κε Nυνης (sic) δη ακοννύσης θυ(γατρος) Kάστωρος κε Δη μητρίου Bουσιου
Vertaling	“Omwille van een gelofte en de redding van priester Kastor die (dit monument?) oprichtte (voor) St. Cyrikos, en van de diacones Nune, dochter van Kastor en van Demetrius Bousios.”

Paula

Bron	Inscripte in dichterlijke hexameters, uit Laodicea Combusta in Frygië; het monument richt zich tot ons
Afbeelding	klikken om te vergroten
Griekse tekst
Vertaling	“Paula, zeer gezegende diaken van Christus. Ze bouwde mij als graftomde van haar geliefde broer Helladius, buiten het moederland, gebouwd van steen als een bewaker van het lichaam, tot de huiveringwekkende trompet de doden opwekt, zoals God beloofd heeft.”

Pribis

Bron	Inscriptie in grijze kalksteen uit Axylos, oostelijk Frygië
Afbeelding	klik om te vergroten
Griekse tekst
Vertaling	“Aurelis Leontiane richtte (het monument) op met mijn moeder, diaken Pribis en mijn zoon Anencletus….”

Severa

Bron	Inscrtiptie uit Hadrianopolis, oostelijk Phrygië
Afbeelding
Griekse tekst
Vertaling	“diacones Severa aan moeder …. van d)e vooruit gewezen (?)”

Pisidië

Kyrië

Bron	Inscriptie betreffende ene Kyrië, diacones, vrouw van de priester Conon.
Afbeelding
Griekse tekst
Vertaling

Vertaling door: Ben Bongaards